Gekony są bardzo liczną, obejmującą blisko 700 gatunków, rodziną małych jaszczurek. Najmniejsze z gekonów mierzą ok. 3 cm, a największe osiągają ok. 40 cm. Są to jednak "maluchy" w porównaniu z takimi "smokami", jak legwany czy warany, osiągające długość do 2-3 m.
Ciało gekonów pokrywa miękka i delikatna skóra, która u niektórych gatunków jest prawic przezroczysta tak, że prześwitują przez nią niektóre narządy wewnętrzne, czy też jaja u ciężarnych samic. W skórze mieszczą się również komórki barwnikowe, dzięki którym gekony mogą zmieniać swoją barwę. Zabarwienie gekonów jest bowiem uzależnione od rodzaju oświetlenia oraz od ich kondycji.

Skóra gekonów pokryta jest drobnymi łuskami, które nigdy nie zachodzą na siebie, jak u większości innych jaszczurek i węży. U niektórych gatunków łuski te tworzą guzkowane twory, nadające skórze chropowaty wygląd. Skóra kilku gatunków gekonów tworzy swoiste, płaskie fałdy, rozmieszczone na bokach ciała i na ogonie, które pełnią funkcje ochronne i lokomotoryczne. I tak na przykład, żyjące na konarach drzew gekony z rodzaju Ptychozoon, dzięki tym fałdom idealnie mogą przylegać do kory co wraz z ochronną barwą i deseniem skóry sprawia, że są niemal niewidoczne dla napastników. Fałdy te spełniają również bardzo ważną rolę w poruszaniu się gekonów. Umożliwiają im wykonywanie długich skoków z gałęzi na gałąź, działając jak lotnia i spadochron przy lądowaniu. To właśnie dzięki nim gekony te nazywane są latającymi. Większość gekonów nie ma jednak takich fałdów.

Niesamowity sposób poruszania się po płaskich powierzchniach takich, jak ściany, sufity, a nawet szyby jest charakterystyczną cechą gekonów. Umiejętność tę zawdzięczają budowie łap. Są one zaopatrzone w poduszkowa-te narządy czepne, pełniące funkcje jakby przylg. Mechanizm działania tych narządów nie jest do końca poznany - jest to bardzo skomplikowany układ. Na spodniej części stopy gekonów znajdują się bowiem blaszkowate twory przekształconych łuseczek, wyglądających jak porozgałęzianc mikrohaczyki, które podczas stawiania stopy przez jaszczurkę ?zakotwiczają" ją w podłożu. Ten skomplikowany aparat zmusza gekony do bardzo specyficznego sposobu chodzenia, a mianowicie odrywanie stopy od podłoża zaczynają od końca palców, jakby ją odwijały na zewnątrz, a następnie tak zwiniętą stopę unoszą, stawiają w innym miejscu i znów ją odwijają. Wydawać by się więc mogło, że gekony są zwierzętami bardzo powolnymi. Tymczasem są one szybkie i zwinne, o czym można się przekonać obserwując polującego gada czy próbując go złapać.
Ogon chroni tego gada przed drapieżnikami, podobnie jak szybka ucieczka i barwny kamuflaż. Jest on u większości gekonów równy połowie długości ciała i ma owalny przekrój. Dzięki specyficznej budowie kręgów ogonowych może zostać odrzucony w przypadku silnego stresu, wywołanego obecnością lub atakiem drapieżnika. Zjawisko to, nazwane autotomią ogona, jest często spotykane u jaszczurek (omówione w dalszej części książki). Odrzucenie ogona umożliwia gekonom szybką ucieczkę, gdyż poruszający się, odrzucony ogon, przypominający gąsienicę, ściąga na siebie uwagę napastnika. Utrata ogona co prawda trochę osłabia gekona, ale jednak ratuje mu życic. Ta metoda obrony może być stosowana wielokrotnie, gdyż rana w miejscu odrzucenia ogona szybko się zabliźnia a ogon odrasta. Po odrośnięciu ogon ma nieco inny kolor od pierwotnego i na ogół nigdy nie osiąga poprzedniej wielkości. Można więc poznać czy gekon tracił już poprzednio ogon. W naturze bardzo często spotyka się gekony ze zregenerowanymi ogonami, a u niektórych gatunków trudno wręcz spotkać dorosłego osobnika z pierwotnym ogonem. Świadczy to o tym, że gekony mają wielu naturalnych wrogów, do których należą małe drapieżne ssaki, ptaki, węże, inne jaszczurki, ludzie, a nawet same gekony - bardzo często bowiem spotykany jest u nich kanibalizm.
Ogon u gekonów pełni też inną ważną rolę - służy do magazynowania tłuszczu (podobnie jak garb wielbłąda). Występuje to najczęściej u gekonów pustynnych, dla których zmagazynowany tłuszcz jest źródłem wody i zapasów energetycznych w skrajnie suchych i niesprzyjających okresach roku, jak też w okresie spoczynku zimowego, kiedy to brak pokarmu zmusza je do długotrwałej głodówki. Ogon taki ma charakterystyczną budowę, jest szeroki i gruby, przypomina spłaszczony pęcherz pławny ryb.

U gekonów latających ogon pełni też funkcję organu zwiększającego powierzchnię ciała, dzięki czemu działa jak ster w samolocie - gwarantując precyzję lądowania.
Umiejętność czynnej obrony przed napastnikiem to jedna z wielu strategii obronnych gekonów, która zasługuje na szczególną uwagę. Umożliwia im to duża głowa i silne szczęki, zaopatrzone w rząd kilkudziesięciu drobnych i ostrych ząbków. Gekony potrafią nimi zaciekle i silnie kąsać, kalecząc dotkliwie napastnika. Wydają przy tym skrzacząco-szczekające dźwięki. Duża głowa, przypominająca nieco kształtem przekrojoną gruszkę, oraz przepastna gardziel, umożliwiają im połykanie ofiar wielkości własnej głowy.

Oczy gekonów, głównie zwierząt nocnych, są duże i wypukłe. U większości gatunków, podczas mocnego zaciskania szczęki, sprawiają wrażenie jakby zapadały się w oczodołach. Oczy gekonów, podobnie jak u kotów, są bardzo dobrze przystosowane do widzenia w ciemności. Mają ciemną, pionową źrenicę, która w zależności od natężenia światła rozszerza się bądź kurczy w takim stopniu, że może mieć kształt kilku malutkich punkcików lub cienkiej kresecz-ki albo plamy wypełniającej prawie całą powierzchnię oka. Tęczówka jest na ogół jasna, w różnych odcieniach żółci i złota, z urozmaiconymi wzorami. Oczy znakomitej większości gekonów osłonięte są zrośniętymi, nieruchomymi i przezroczystymi powiekami, tworzącymi tzw. okular. Okulary takie występują u wszystkich węży.

Język gekonów jest szeroki i plaski. Służy nie tylko do pobierania wody i przesuwania pokarmu, lecz także do mycia oczu. Wygląda to bardzo ciekawie, gdy gekon, któremu chlapnie coś na oczy np. kropla wody, czy resztki jedzenia, zlizuje je z powierzchni oka, jakby się oblizywał.